Przełęcz Dukielska i otaczające ją Karpaty Wschodnie kryją w sobie jedną z najbardziej dramatycznych historii drugiej wojny światowej. To właśnie tutaj, jesienią 1944 roku, rozegrała się jedna z największych bitew górskich całego konfliktu — operacja karpacko-dukielska, w której radzieckie i czechosłowackie wojska próbowały przebić się przez Karpaty, by wesprzeć Słowackie Powstanie Narodowe. Dla każdego, kto interesuje się historią wojskową lub po prostu szuka miejsca o wyjątkowej, niemal namacalnej atmosferze, ten region jest obowiązkowym punktem na mapie.

Krajobraz tej części Karpat jest surowy i majestatyczny — gęste lasy, wąskie doliny, strome zbocza pokryte jesienią złotem i czerwienią. Dolina Kapiszówki, zwana 'Doliną Śmierci', do dziś wywołuje dreszcze. Zimą teren pokrywa śnieg, wiosną lasy rozkwitają zielenią, latem panuje tu chłodny cień karpackich drzewostanów. Atmosfera jest wyciszona i refleksyjna — idealna dla tych, którzy szukają nie tylko przyrody, ale też głębszego przeżycia.

• Dukla (Słowacja/Polska) — punkt startowy szlaków upamiętniających operację, dostępny samochodem od strony Preszowa lub Krosna; trudność: umiarkowana
• Vyšný Komárnik — pierwsza słowacka wioska wyzwolona 4 października 1944 r., dostępna od strony Przełęczy Dukielskiej, dobry punkt do pieszych wędrówek po okolicy
• Nižná Pisaná / Kapišová — centrum najcięższych walk operacji, dostępne drogą lokalną ze Svidníka

• W pobliżu Przełęczy Dukielskiej i Svidníka znajdują się liczne pomniki, cmentarze wojenne i muzea poświęcone operacji
• Muzeum Kultury Ukraińskiej w Svidníku oferuje ekspozycje związane z bitwą
• Teren jest odpowiedni do zwiedzania przez cały rok, choć jesień — zgodnie z historyczną atmosferą — jest porą szczególnie wyjątkową
• Dolina Kapiszówki ('Dolina Śmierci') to jedno z najważniejszych miejsc pamięci w całych Karpatach

W samej operacji zginęło około 21 tysięcy żołnierzy radzieckich i 1800 czechosłowackich — ich poświęcenie wpisało się w krajobraz tych gór na zawsze. Spacerując karpackimi szlakami, warto pamiętać, że każde wzgórze, każda dolina i każdy leśny trakt były tu niegdyś areną heroicznej i tragicznej walki.